Εγκυκλοπαίδεια του θηράματος
Φασιανός της Κολχίδας
Phasianus colchicus Linnaeus, 1758. Ορνιθόμορφο που κατάγεται από μια ασυνεχή περιοχή εξάπλωσης, από τον Καύκασο έως την Άπω Ανατολή, εισήχθη στη δυτική Ευρώπη ήδη από τη ρωμαϊκή εποχή και έγινε το πιο οικείο πουλί των πεδινών εκτάσεων της Γαλλίας.
Να μη συγχέεται με την κοκκινοπέρδικα (Alectoris rufa), άλλο ορνιθόμορφο των πεδιάδων, ούτε με τον φασιανό του Ριβς (Syrmaticus reevesii), είδος διαφορετικού γένους.
Περιγραφή
Ο φασιανός της Κολχίδας είναι ορνιθόμορφο μεγάλου μεγέθους, με έντονο φυλετικό διμορφισμό. Το αρσενικό έχει συνολικό μήκος 75 έως 89 cm, το θηλυκό μόλις 53 έως 62 cm: το μεγαλύτερο μέρος της διαφοράς οφείλεται στην ουρά, μήκους περίπου πενήντα εκατοστών στο αρσενικό έναντι είκοσι περίπου στο θηλυκό.[5] Το άνοιγμα φτερών είναι 70 έως 90 cm, με μέσο βάρος περί το 1,2 kg στο αρσενικό και 0,9 kg στο θηλυκό.[5] Στο αρσενικό, το κεφάλι και ο λαιμός είναι βαθυπράσινα με σκουρογάλαζες ιριδίσεις· το πρόσωπο φέρει έντονα κόκκινες κρεατοελιές, που αναπτύσσονται με την ηλικία, και δύο μικρές τούφες σκούρων φτερών πάνω από τις ωτικές περιοχές, σχηματίζοντας «μικρά αυτιά».[5][6] Το σώμα ξεδιπλώνει θερμές αποχρώσεις, από το κοκκινωπό μπεζ έως το σκούρο καστανό, με ιριδίζουσες ανταύγειες, με μακριά κλιμακωτή ουρά μπεζ με καστανές εγκάρσιες ραβδώσεις.[5] Ο ταρσός του αρσενικού φέρει πλήκτρα, που χρησιμοποιούνται στις εδαφικές συμπλοκές.[5][6] Το θηλυκό, αντιθέτως, φέρει κρυπτικό πτέρωμα σε μπεζ τόνους με σκούρα σημάδια, χωρίς ιριδισμό — καμουφλάζ προσαρμοσμένο στην επώαση στο έδαφος —, με κίτρινο μάτι που περιβάλλεται από κοκκινωπή ζώνη.[5]
Συνολικό μήκος
75 έως 89 cm στο αρσενικό, 53 έως 62 cm στο θηλυκό.[5]
Ουρά
Κλιμακωτή, μήκους περίπου πενήντα εκατοστών στο αρσενικό έναντι είκοσι περίπου στο θηλυκό: αυτή ευθύνεται για το μεγαλύτερο μέρος της διαφοράς μεγέθους μεταξύ των φύλων.[5]
Άνοιγμα φτερών και βάρος
70 έως 90 cm άνοιγμα φτερών, με μέσο βάρος της τάξης του 1,2 kg στο αρσενικό και 0,9 kg στο θηλυκό.[5]
Πτέρωμα του θηλυκού
Μπεζ με σκούρα σημάδια, χωρίς ιριδισμό: καμουφλάζ προσαρμοσμένο στην επώαση στο έδαφος.[5]
Ταξινόμηση και υποείδη
Το είδος περιγράφηκε από τον Carl von Linné το 1758 στη δέκατη έκδοση του Systema Naturae· η πλήρης απόδοση της αυθεντίας είναι συνεπώς Phasianus colchicus Linnaeus, 1758.[1][2] Ανήκει στην τάξη των Galliformes και στην οικογένεια των Phasianidae.[2] Έχουν περιγραφεί περίπου τριάντα υποείδη, που ορίζονται κυρίως από τα χαρακτηριστικά του πτερώματος των αρσενικών και από τη γεωγραφική περιοχή· έχουν ομαδοποιηθεί σε πέντε ομάδες με κριτήρια μορφολογικής ομοιότητας και βιογεωγραφικής συγγένειας.[4][3] Αυτή η γεωγραφική παραλλακτικότητα είναι εξαιρετικά έντονη για ένα και μόνο είδος· στην Ευρώπη, οι επαναλαμβανόμενες απελευθερώσεις πουλιών ποικίλης προέλευσης έχουν συγχύσει σε μεγάλο βαθμό τα όρια αυτών των μορφών, και οι σημερινοί θηρεύσιμοι πληθυσμοί προκύπτουν από μια παλαιά ανάμειξη.[3] Ο «σκούρος φασιανός», τέλος, δεν είναι υποείδος: πρόκειται για μελανιστική μετάλλαξη του είδους, που παρατηρήθηκε σε αιχμαλωσία στις αρχές του 20ού αιώνα και έκτοτε διατηρείται με επιλογή. Συχνή στην εκτροφή, είναι πολύ σπάνια στην άγρια φύση.[17]
P. c. colchicus (Linnaeus, 1758)
Ονοματοθετική μορφή του Καυκάσου — Γεωργία, Αζερμπαϊτζάν, βορειοδυτικό Ιράν. Στερείται εντελώς τον λευκό δακτύλιο του λαιμού.[3]
P. c. torquatus (Gmelin, 1789)
Ανατολική Κίνα. Έντονος λευκός δακτύλιος λαιμού: είναι η μορφή που εισήχθη μαζικότερα εκτός της φυσικής της περιοχής εξάπλωσης.[3]
P. c. mongolicus (Brandt, 1844)
Κεντρική Ασία, από το Τιέν Σαν έως τη λίμνη Μπαλκάς. Ανεπτυγμένος λευκός δακτύλιος λαιμού και μεγάλα λευκά καλυπτήρια των φτερούγων.[3]
var. tenebrosus — ο σκούρος φασιανός
Μελανιστική μετάλλαξη σταθεροποιημένη στην εκτροφή, και όχι υποείδος· πολύ σπάνια στη φύση.[17]
Εξάπλωση και ιστορία μιας εισαγωγής
Η φυσική περιοχή εξάπλωσης του φασιανού της Κολχίδας εκτείνεται, κατά ασυνεχή τρόπο, από τον Καύκασο έως την ανατολική Κίνα.[5][3] Το είδος εισήχθη στην Ευρώπη, στη Βόρεια Αμερική, στη Νέα Ζηλανδία και στη Χαβάη, όπου έγινε κοινό.[5][3] Το ειδικό του επίθετο παραπέμπει στην Κολχίδα, αρχαία περιοχή που αντιστοιχεί στη δυτική σημερινή Γεωργία, την οποία διέσχιζε ο ποταμός Φάσις — ο σημερινός Ριόνι.[7] Το πουλί απαντά στην Ελλάδα τουλάχιστον από τον 5ο αιώνα π.Χ.· αναφέρεται για πρώτη φορά στη ρωμαϊκή Ιταλία από τον Πλίνιο, τον Στάτιο και τον Μαρτιάλη τον 1ο αιώνα μ.Χ., και πιθανότατα διαδόθηκε από εκεί στην υπόλοιπη Αυτοκρατορία.[8] Ο Yeomans (2025) καταλήγει ότι οι Ρωμαίοι εισήγαγαν τον φασιανό στη δυτική Ευρώπη και ότι στη συνέχεια εκτράφηκε εκεί μαζικά για διατροφικούς σκοπούς κατά τον Μεσαίωνα.[9] Για τη Μεγάλη Βρετανία, η εικόνα είναι πιο σύνθετη: ο Poole (2010) καταγράφει μικρό αριθμό ρωμαϊκών θέσεων που έδωσαν υπολείμματα φασιανού, ως επί το πλείστον εγκαταστάσεις υψηλού κοινωνικού κύρους, γεγονός που υποδηλώνει εισαγωγή πολυτελείας παρά εγκλιματισμό· τα υπολείμματα είναι ακόμη σπανιότερα για τη σαξονική περίοδο, και δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου ενδείξεις εγκατεστημένων αναπαραγόμενων πληθυσμών στη ρωμαϊκή Βρετανία. Το αν το είδος εγκαταστάθηκε λίγο πριν από το 1066 ή λίγο μετά τη νορμανδική κατάκτηση παραμένει, κατά τον ίδιο, ανοιχτό ερώτημα.[8] Ο Yeomans σημειώνει τέλος ότι οι διαχειριζόμενοι φασιανοί δεν αποτέλεσαν αντικείμενο εκτεταμένης ζωοτεχνικής επιλογής, καθώς ο θηρευτικός κλάδος επιδίωκε αντιθέτως να τους διατηρήσει κοντά στα άγρια πουλιά ως προς τα σωματικά και συμπεριφορικά τους γνωρίσματα.[9]
Ενδιαίτημα και διατροφή
Ο φασιανός καταλαμβάνει πολύ ποικίλα περιβάλλοντα, τόσο σε πεδινές εκτάσεις όσο και σε μέση υψομετρική ζώνη, αλλά αποφεύγει τα πυκνά δάση, τις άνυδρες περιοχές και τα πολύ μεγάλα υψόμετρα.[5] Αναζητά τις καλλιέργειες με ανεμοφράκτες, τα λιβάδια και τις παρυφές των ελών, δηλαδή τα μωσαϊκά που προσφέρουν ταυτόχρονα κάλυψη και τροφή.[5] Στη Γαλλία, το Γαλλικό Γραφείο Βιοποικιλότητας καταγράφει την παρουσία του σε παράκτια και μεταβατικά περιβάλλοντα, σε υγροτόπους (έλη, τυρφώνες), σε ανοιχτά περιβάλλοντα (λιβάδια, παρυφές, θαμνότοποι) και σε δασικά περιβάλλοντα (δάση, φυτοφράκτες, θαμνοστοιχίες), σε ολόκληρη την ηπειρωτική Γαλλία εκτός των περιοχών μεγάλου υψομέτρου.[10] Το διαιτολόγιο είναι παμφάγο με κυρίαρχο το φυτικό στοιχείο: σπόροι, δημητριακά, νεαροί βλαστοί, οφθαλμοί, καρποί και ράγες, που συμπληρώνονται με ασπόνδυλα — γυμνοσάλιαγκες, γαιοσκώληκες, αυγά μυρμηγκιών, κάμπιες, ακρίδες, προνύμφες.[5] Οι νεοσσοί και τα νεαρά που αναπτύσσονται τρέφονται κυρίως με ασπόνδυλα προτού στραφούν σε ουσιαστικά φυτοφάγο διαιτολόγιο γύρω στην ηλικία των πέντε με έξι εβδομάδων: η διαθεσιμότητα εντόμων καθορίζει επομένως άμεσα την επιβίωση των γεννών.[5]
Αναπαραγωγή και κύκλος ζωής
Ο φασιανός είναι πολυγυνικός: το αρσενικό υπερασπίζεται μια επικράτεια και συγκεντρώνει εκεί πολλά θηλυκά.[5][6] Στην ερωτική επίδειξη το αρσενικό τρέχει γύρω από κάθε θηλυκό, με τη φτερούγα χαμηλωμένη από την πλευρά του, την ουρά κεκλιμένη και τις κρεατοελιές του προσώπου φουσκωμένες.[6] Η φωλιά είναι ένα απλό ρηχό κοίλωμα σκαμμένο στο έδαφος, στρωμένο με κλαδάκια, χόρτα και ριζίδια, κρυμμένο μέσα στην ψηλή βλάστηση.[5] Η γέννα αριθμεί 8 έως 14 αυγά λαμπερού ελαιοπράσινου-καστανού χρώματος· η περίοδος φωλεοποίησης εκτείνεται από τον Μάρτιο έως τον Αύγουστο, με αιχμή τον Απρίλιο-Ιούνιο.[5][6] Η επώαση διαρκεί 23 έως 25 ημέρες από την απόθεση του τελευταίου αυγού και αναλαμβάνεται αποκλειστικά από το θηλυκό, χωρίς συμμετοχή του αρσενικού.[5][6] Οι νεοσσοί είναι φωλεόφυγοι: εγκαταλείπουν τη φωλιά και ακολουθούν τη μητέρα τους αμέσως μετά την εκκόλαψη. Είναι ικανοί για σύντομες πτήσεις ήδη από την ηλικία των 12 έως 14 ημερών, αλλά αποκτούν πραγματική πτητική ικανότητα μόλις μεταξύ 8 και 11 εβδομάδων.[5] Η μέγιστη καταγεγραμμένη μακροβιότητα είναι 27 έτη σε αιχμαλωσία[16] — δεδομένο εκτροφής, άσχετο με την πραγματική διάρκεια ζωής στη φύση, που είναι πολύ μικρότερη: στη Μεγάλη Βρετανία, μελέτη με ραδιοτηλεμετρία σε περίπου 450 φωλιές που παρακολουθήθηκαν μεταξύ 1990 και 2003 σε έξι θέσεις προσδιορίζει συνολική επιβίωση των φωλιών μόλις 10 %.[11]
Φωλεόφυγοι νεοσσοί
Εγκαταλείπουν τη φωλιά αμέσως μετά την εκκόλαψη· σύντομες πτήσεις στις 12-14 ημέρες, πραγματική πτήση μεταξύ 8 και 11 εβδομάδων.[5]
Επιβίωση των φωλιών
Περίπου 450 φωλιές θηλυκών εφοδιασμένων με πομπούς, που παρακολουθήθηκαν από το 1990 έως το 2003 σε έξι βρετανικές θέσεις: συνολική επιβίωση των φωλιών 10 %.[11]
Συμπεριφορά, πτήση και φωνή
Σε αντίθεση με ό,τι υποδηλώνει η εντυπωσιακή απογείωσή του, ο φασιανός είναι πρωτίστως πεζοπόρος: «προτιμά να διαφεύγει με τα πόδια παρά να πετά, εκτός αν πραγματικά εξαναγκαστεί».[5] Το μεγαλύτερο μέρος της ημερήσιας δραστηριότητας διαδραματίζεται στο έδαφος, αλλά τα πουλιά συνηθίζουν να κουρνιάζουν — να σκαρφαλώνουν στα δέντρα — για τη νύχτα.[5] Η πτήση είναι ισχυρή, ταχεία και ευθύγραμμη, αλλά πάντοτε σύντομη: δεν μπορεί να διατηρηθεί για πολύ λόγω της δυσαναλογίας ανάμεσα στο μεγάλο βάρος του πουλιού και τη μικρή επιφάνεια των φτερούγων του, ενώ η απογείωση είναι πολύ θορυβώδης.[5] Η ταχύτητα φτάνει τα 43 έως 61 km/h σε πτήση πορείας και έως τα 90-95 km/h όταν το πουλί καταδιώκεται από θηρευτή.[6] Αυτός ο συνδυασμός ισχύος και μηδενικής αντοχής εξηγείται από τη μυϊκή φυσιολογία των ορνιθόμορφων, των οποίων οι μύες πτήσης αποτελούνται σχεδόν αποκλειστικά από ταχείες γλυκολυτικές ίνες που λειτουργούν αναερόβια.[15] Ως προς τη φωνή, η εδαφική κραυγή του αρσενικού είναι ένα δυνατό «χραα χραα» που συνοδεύεται από ηχηρά χτυπήματα των φτερούγων· η κραυγή συναγερμού είναι ένα σκληρό και βραχνό «κο-ΚΟΚ», ενώ η απογείωση συνοδεύεται από ένα γρήγορο «κουκ-ουκ, κουκ-ουκ».[5][6] Οι φωλιές απειλούνται από τις αλεπούδες και τα κορακοειδή, που από μόνα τους αντιπροσωπεύουν τουλάχιστον τη μισή από τις καταγεγραμμένες περιπτώσεις θήρευσης· τα νεαρά θηρεύονται από αρπακτικά πτηνά και μυστελίδες.[11][6] Ο έλεγχος των θηρευτών βαραίνει σημαντικά: τα ποσοστά θήρευσης των φωλιών είναι σημαντικά χαμηλότερα στις θέσεις όπου ο έλεγχος αυτός είναι εντατικός σε σχέση με εκείνες όπου είναι περιορισμένος.[11]
Καθεστώς διατήρησης και θηραματική διαχείριση στη Γαλλία
Ο φασιανός της Κολχίδας κατατάσσεται στην κατηγορία Ελάχιστης ανησυχίας (LC) στον Κόκκινο Κατάλογο της IUCN, αξιολόγηση 2016: το παγκόσμιο απόθεμα είναι πολύ μεγάλο, αλλά η πληθυσμιακή τάση είναι φθίνουσα, χωρίς η μείωση να είναι αρκετά ταχεία ώστε να δικαιολογεί ανώτερη κατάταξη.[12] Στη Γαλλία, το είδος χαρακτηρίζεται ρητά «μη αυτόχθον πτηνό» από το ONCFS: η παρουσία του προκύπτει από διαδοχικές εισαγωγές και εν συνεχεία απελευθερώσεις.[14] Ο εθνικός θηρευτικός απολογισμός για τη σεζόν 2013-2014 εκτιμήθηκε σε 3 064 219 πουλιά (διάστημα εμπιστοσύνης 95 %: 2 815 905 – 3 312 534), γεγονός που το καθιστά το περισσότερο θηρευόμενο είδος μικρού μόνιμου πεδινού θηράματος.[13] Ο απολογισμός αυτός τροφοδοτείται κατά πλειονότητα από πουλιά εκτροφής, καθώς το απόθεμα των φυσικών πληθυσμών την άνοιξη εκτιμήθηκε σε περίπου 200 000 αρσενικά το 2008.[13] Οι θηρεύσεις κατανέμονται κυρίως ανάμεσα στη Νέα Ακουιτανία, τα Hauts-de-France, το Centre-Val de Loire, την Οξιτανία και την Ωβέρνη-Ροδανό-Άλπεις.[13] Η διαχείριση των φυσικών πληθυσμών βασίζεται στην καταμέτρηση των εδαφικών αρσενικών τον Απρίλιο, με βάση το κάλεσμά τους, ή στα σημεία κουρνιάσματος τον χειμώνα, καθώς και στην εκτίμηση της αναπαραγωγικής επιτυχίας εκφρασμένης σε νεαρά ανά θηλυκό: μια καλή χρονιά ξεπερνά τα 6,5 νεαρά ανά θηλυκό, μια κακή χρονιά παραμένει κάτω από 5.[14] Η επιλεκτική θήρευση μόνο των αρσενικών, «που καθίσταται δυνατή από τον φυλετικό διμορφισμό του είδους και δικαιολογείται από την πολυγαμία του φασιανού», δείχνει πώς η βιολογία του πουλιού θεμελιώνει άμεσα τον τρόπο διαχείρισης.[14] Το OFB περιγράφει την τάση εξέλιξης των γαλλικών πυκνοτήτων μεταξύ 2008 και 2018 ως συνολικά θετική.[10]
Καθεστώς IUCN
Ελάχιστης ανησυχίας (LC), αξιολόγηση 2016· φθίνουσα παγκόσμια τάση.[12]
Θηρευτικός απολογισμός Γαλλίας
3 064 219 φασιανοί κατ' εκτίμηση για τη σεζόν 2013-2014, πρώτο είδος μικρού μόνιμου πεδινού θηράματος.[13]
Φυσικοί πληθυσμοί
Περίπου 200 000 αρσενικά την άνοιξη του 2008: το μεγαλύτερο μέρος του απολογισμού προέρχεται από πουλιά εκτροφής.[13]
Δείκτης αναπαραγωγής
Πάνω από 6,5 νεαρά ανά θηλυκό για μια καλή χρονιά, λιγότερα από 5 για μια κακή.[14]
Στην GIBIS
Η GIBIS είναι εκτροφείο θηραμάτων εγκατεστημένο στο Chatte, στην Isère, από το 1951· ο φασιανός της Κολχίδας παράγεται εκεί για τον επαναπληθυσμό των περιοχών και για τη θήρα. Οι ακόλουθες σελίδες του ιστότοπου περιγράφουν τα εκτρεφόμενα πουλιά και τις αντίστοιχες πρακτικές, εκτός του εγκυκλοπαιδικού πλαισίου του παρόντος άρθρου: φασιανοί θήρας για μια γενική παρουσίαση, FAISAN PUR CHASSE® για τη φυλή του εκτροφείου, νεαροί φασιανοί για τα νεαρά πουλιά που προορίζονται για τις καλοκαιρινές απελευθερώσεις, σκούρος φασιανός για τη μελανιστική ποικιλία που περιγράφηκε παραπάνω, κινεζικός φασιανός για τις μορφές με δακτύλιο λαιμού της ομάδας torquatus, αυγά φασιανού για την προμήθεια αυγών προς επώαση, και εκτροφή του φασιανού για τις τεχνικές πτυχές της διαχείρισης της εκτροφής.
Références
- ↑Linné C., *Systema Naturae*, 10η έκδοση, Στοκχόλμη, 1758 — αρχική περιγραφή του *Phasianus colchicus*.
- ↑ITIS, *Report: Phasianus colchicus*, TSN 175905, Integrated Taxonomic Information System, ανακτήθηκε το 2026.
- ↑Madge S. & McGowan P. J. K., *Pheasants, Partridges and Grouse*, Christopher Helm, Λονδίνο, 2002.
- ↑Liu Y., Liu S., Zhang N., Chen D., Que P., Liu N., Höglund J., Zhang Z. & Wang B., « Genome Assembly of the Common Pheasant Phasianus colchicus: A Model for Speciation and Ecological Genomics », *Genome Biology and Evolution*, τόμ. 11, αρ. 12, 2019, σ. 3326-3331.
- ↑François J., δελτίο « Faisan de Colchide (Phasianus colchicus) », Oiseaux.net, 2019.
- ↑« Faisan de Colchide », Oiseaux-birds.com, δελτίο είδους, ανακτήθηκε το 2026.
- ↑CNRTL, *Trésor de la langue française informatisé*, λήμμα « faisan » (ετυμολογία), ανακτήθηκε το 2026.
- ↑Poole K., « Bird Introductions », στο O'Connor T. & Sykes N. (επιμ.), *Extinctions and Invasions: A Social History of British Fauna*, Oxbow Books, Οξφόρδη, 2010, σ. 156-165.
- ↑Yeomans L., « Zooarchaeology of Managed, Captive, Tame, and Domestic Birds: Shifts in Human–Avian Relationships », *Journal of Archaeological Research*, τόμ. 33, αρ. 4, 2025, σ. 587-628.
- ↑OFB (πρώην ONCFS), « Le faisan commun », σειρά Éclairages, Απρίλιος 2019, κωδ. DOC00070236.
- ↑Draycott R. A. H., Hoodless A. N., Woodburn M. I. A. & Sage R. B., « Nest predation of Common Pheasants Phasianus colchicus », *Ibis*, τόμ. 150, συμπλήρωμα 1, 2008, σ. 37-44.
- ↑BirdLife International, δελτίο *Phasianus colchicus*, Κόκκινος Κατάλογος Απειλούμενων Ειδών της IUCN, αξιολόγηση 2016.
- ↑Bro E., Guitton J.-S., Ponce F. & Aubry P., « Estimations des prélèvements des espèces de petit gibier sédentaire de plaine en France pour la saison 2013-2014 », *Faune sauvage*, ειδική έκδοση, ONCFS/OFB, Δεκέμβριος 2019.
- ↑Mayot P., « Gestion cynégétique du faisan commun : tendances actuelles », *Faune sauvage*, αρ. 274, ONCFS, Δεκέμβριος 2006.
- ↑Butler P. J., « The physiological basis of bird flight », *Philosophical Transactions of the Royal Society B*, τόμ. 371, αρ. 1704, 2016, άρθρο 20150384.
- ↑AnAge, *The Animal Ageing and Longevity Database*, λήμμα *Phasianus colchicus*, Human Ageing Genomic Resources, ανακτήθηκε το 2026.
- ↑« Faisan obscur (Phasianus colchicus tenebrosus) », Ornithomedia.com, 2 Δεκεμβρίου 2019.
Δείτε επίσης
Γκαλερί
Δείτε επίσης
Έχετε ερώτηση για τον φασιανό της Κολχίδας;
Εκτροφέας θηραμάτων στο Chatte, στην Isère, από το 1951, η GIBIS απαντά στις τεχνικές ερωτήσεις για τη βιολογία, την εκτροφή και την απελευθέρωση του φασιανού.